Bijlage bij MC Nieuws 10-4 - vervolg van pagina 8.
Recent publiceerde Marleen Teugels “Met Stille Trom”. Dit boek over de naweeën van de nieuwe oorlog toont aan dat de gezondheid van burgers en hun nakomelingen, en het milieu, meer schade oplopen dan de strijdende partijen. (Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam / Antwerpen 2002) Zij onderzoekt waarom zoveel veteranen van de VN interventiemacht ziek worden, en waarom er zoveel misvormde kinderen geboren worden in Irak en de Balkan.
Verschillende oorzaken spelen een rol in de vergiftiging. De NAVO heeft zowel in de Golfoorlog als op de Balkan anti-tankmunitie verschoten met Verarmd Uranium. Dit zware metaal is geschikt voor dergelijke munitie, omdat het de tankbepantsering makkelijk kan doordringen. Het is ook een afvalproduct van de bereiding van brandstof voor kerncentrales, wat anders gedumpt wordt. Het is dus een aantrekkelijke grondstof voor wapens. De NAVO heeft na aanvankelijke ontkenningen toegegeven in de golfoorlog (1991) 315 ton verarmd uranium te hebben verschoten, in de Kosovo oorlog (1999) 15 ton en in Bosnië (1994/95) 10.800 stuks munitie, stelt Marleen Teugels.
Er zijn aanwijzingen dat de strijdende partijen in Bosnië en in Kosovo chemische en wellicht ook biologische wapens hebben gebruikt. Belgische blauwhelmen vonden chemische rommel in het kasteel van Darda waar ze gelegerd waren, en vluchtelingen die na de val van Srebrenica naar Tuzla vluchtten getuigen van medevluchtelingen die na de ontploffing van gasgranaten zichzelf of anderen vermoordden of de mijnenvelden inliepen. Sommigen herinnerden zich dat ze kort erna leden aan waandenkbeelden en hallucinaties. Human Rights Watch onderzoekers wijten dit aan de inzet van BZ-gas, een verboden chemisch wapen.
De NAVO heeft verder chemische fabrieken en kerncentrales gebombardeerd. In 1999 werden tot in Griekenland wolken dioxinen en andere gifstoffen in de atmosfeer gemeten.
Mensen hebben gezondheidsklachten. Volgens Marleen Teugels krijgen veteranen en burgers geheimzinnige ziekten, het golfoorlog of Balkan syndroom genaamd. Nederlands onderzoek door de Tweede Kamer Commissie Tiesinga wijst uit dat gemiddeld 20% van de veteranen van de VN missies ziek wordt. Van de Nederlandse militairen die in 1994-95 in Lukavac (Oost-Bosnië) gelegerd waren is dat zelfs 40%. Eén derde van de Belgische Balkan veteranen krijgt tijdens of na de uitzending gezondheidsklachten, volgens onderzoek van het Belgische leger in 2001.
De medische onderzoekers die Marleen Teugels gesproken heeft, verschillen van mening over de aard van de klachten. Sommigen beschouwen de chronische vermoeidheid waar velen aan lijden als een psychische aandoening, of zelfs aanstellerij. Anderen zien een bacteriële infectie als de oorzaak van de vermoeidheidsklachten. Zowel de psychologische als een experimentele antibiotica behandeling leidt tot genezing in ongeveer 50% van de gevallen.
Verarmd uranium geeft alfastraling uit, die buiten het lichaam niet of nauwelijks gezondheidsrisico meebrengt. Sommige onderzoekers, en de NAVO, ontkennen dan ook dat deze munitie schadelijk is. Andere onderzoekers wijzen erop dat de gebruikte munitie stofdeeltjes in het milieu brengt, die ingeademd of ingeslikt worden, of via wondjes in het lichaam terecht komen. Daar blijven de radioactieve deeltjes aanwezig. Hun straling kan volgens hen wel degelijk kankerverwekkend zijn.
De politieke controverse duurt voort tot op de dag van vandaag. Het VN milieubureau UNEP onderzocht tussen 12 en 24 oktober 2002 twaalf locaties in Bosnië – Herzegovina die mogelijk besmet zijn met verarmd uranium in 1994-95. Zij namen bodem, lucht en watermonsters en onderzoeken kankerstatistieken en ondervroegen patiënten in Sarajevo en Banja Luka. Volgens missieleider Pekka Haavisto wil UNEP hiermee bepalen of het gebruik van verarmd uranium tot gezondheid of milieurisico’s kan leiden. Hun rapport zal in maart 2003 verschijnen.
Dit rapport zal ongetwijfeld een rol spelen in aanklachten tegen de NAVO voor het Joegoslavië Tribunaal dan wel het Internationaal Gerechtshof. Verschillende NGO’s en de Joegoslavische overheid menen volgens Marleen Teugels dat het gebruik van verarmd uranium een vorm van ecologische oorlogvoering is en dus verboden door de Conventie van Genève.
Al met al schildert Marleen Teugels een grimmig beeld van de nieuwe oorlog, waarin burgers en hun leefmilieu nog lang na de strijd het slachtoffer blijven, en de inzet van NBC wapens eerder regel dan uitzondering wordt. Internationale verdragen verbieden dergelijke wapens, maar in liefde en oorlog is alles kennelijk geoorloofd. Voorkomen is dus beter dan genezen. Haar oproep tot de oprichting van een Europees Instituut voor Conflictpreventie verdient serieuze overweging, vindt Pax Christi.
Een delegatie van Tweede Kamerleden heeft overigens plannen om in het komend voorjaar Bosnië Herzegowina en Macedonië bezoeken, op uitnodiging van de Krijgsmacht. Pax Christi vindt dat zij Servië tijdens deze missie niet links kunnen laten liggen. Het boek van Marleen Teugels mag niet ontbreken op het nachtkastje van onze volksvertegenwoordigers, bij de voorbereiding van hun bezoek.
Info: www.boekboek.nl en www.paxchristi.nl.